YANGILIKLAR DAYJESTI: Soliq ma’murchiligi, Soliq siyosati, Davlat moliyasi, Xalqaro moliya bozorlari
1. XVJ ichki soliq nizolarini hal etish tizimini takomillashtirishni tavsiya qilmoqda
imf.org, 2026-yil 18-avgust
50 dan ortiq — Amaliy qo‘llanmadagi sahifalar soni.
XVJ ichki soliq nizolarini boshqarish bo‘yicha amaliy qo‘llanmani taqdim etdi va ularni soliq ma’muriyatchiligining ajralmas funksiyasi sifatida ko‘rib chiqdi. Mualliflar fikricha, nizolarni samarali hal etish tizimi davlat daromadlarini himoya qilish, soliq majburiyatlariga ixtiyoriy rioya etishni qo‘llab-quvvatlash va soliq to‘lovchilarning soliq tizimiga ishonchini mustahkamlash imkonini beradi. XVJ nizolarni hal etish jarayonini adolatlilik, o‘z vaqtida ko‘rib chiqish va mustaqillik tamoyillari asosida tashkil etishni, aniq huquqiy asoslar, samarali boshqaruv va malakali kadrlarni ta’minlashni tavsiya qiladi. Qo‘llanmada uch bosqichli tizim nazarda tutilgan: ma’muriy qayta ko‘rib chiqish, ixtisoslashtirilgan organlarda apellyatsiyalarni ko‘rib chiqish va sud tartibida shikoyat qilish. Bundan tashqari, nizolarni muqobil hal etish mexanizmlaridan foydalanish tavsiya etiladi. Soliq to‘lovchilarning huquq va majburiyatlari, shaffoflik, nazorat va natijalarni monitoring qilishga alohida e’tibor qaratilgan. Qo‘llanmada samaradorlik ko‘rsatkichlari, amaliy misollar va turli mamlakatlar tajribasi keltirilgan bo‘lib, bu taklif etilgan yondashuvni ham kontinental, ham umumiy huquq tizimlariga moslashtirish imkonini beradi.
2. OECD investitsiyalar uchun soliq rag‘batlari bo‘yicha amaliy qo‘llanmani taqdim etdi
oecd.org, 2026-yil 27-aprel
4 bosqich — Qo‘llanmada soliq rag‘batlarining hayotiy sikli ko‘rib chiqiladi.
OECD, avvalo, rivojlanayotgan va shakllanayotgan iqtisodiyotga ega mamlakatlar uchun mo‘ljallangan investitsiyalar bo‘yicha soliq rag‘batlari amaliy qo‘llanmasini taqdim etdi. Tashkilot soliq imtiyozlari investitsiyalarni jalb qilish uchun keng qo‘llanilishini, biroq ular har doim ham belgilangan maqsadlarga erishmasligi va sezilarli budjet xarajatlari hamda iqtisodiy buzilishlarga olib kelishi mumkinligini qayd etadi. Qo‘llanma soliq rag‘batlarining butun hayotiy siklini — maqsadlarni belgilash va aniq choralarni ishlab chiqishdan tortib, ularni amalga oshirish, monitoring qilish va natijalarni baholashgacha qamrab oladi. OECD imtiyozlarning kutilayotgan natijalarini oldindan belgilash, ularni budjet xarajatlari bilan solishtirish va taqdim etilgan rag‘batlar haqiqatan ham qo‘shimcha investitsiyalarga xizmat qilayotganini muntazam tekshirishni tavsiya etadi. Imtiyozlarni taqdim etishning shaffofligi va prognoz qilinuvchanligiga alohida e’tibor qaratilgan. OECD oluvchilarni tanlashda diskretsion qarorlarni minimallashtirish, biznes uchun ma’muriy xarajatlarni kamaytirish va faqat samarali qo‘llab-quvvatlash choralarini saqlab qolish uchun amaldagi rag‘batlarni muntazam baholashni tavsiya qiladi.
3. O‘zbekiston AQShning fiskal shaffoflik bo‘yicha minimal talablariga javob bermaydi
state.gov, 2026-yil 11-avgust
140 tadan 73 tasi — Hukumatlar va tashkilot minimal talablarga javob beradi.
AQSh Davlat departamenti budjet ma’lumotlarining ochiqligi va to‘liqligi, davlat qarzi haqidagi ma’lumotlarning oshkor etilishi, oliy audit organlari faoliyati, shuningdek davlat xaridlari va tabiiy resurslarni qazib olishni litsenziyalash shaffofligini baholovchi 2026 Fiscal Transparency Report hisobotini e’lon qildi. Umuman, baholangan 139 ta hukumat va bitta tashkilotning 73 tasi minimal talablarga javob beradi, 67 tasi esa belgilangan standartlarga mos kelmaydi. O‘zbekiston fiskal shaffoflik bo‘yicha minimal talablarga javob bermaydigan mamlakatlar qatoriga kiritilgan. Davlat departamenti budjet hujjatlariga yirik davlat korxonalariga ajratiladigan mablag‘lar va ularning daromadlari haqidagi ma’lumotlarni kiritish, davlat qarzi va kafolatlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni to‘liq oshkor qilish, shuningdek xorijiy davlatlarga beriladigan kreditlar shartlari va davlat xaridlari shartnomalarini e’lon qilishni tavsiya etadi. Hisobotda davlat moliyasi shaffofligini oshirish davlat organlarining hisobdorligi va budjet mablag‘laridan foydalanish ustidan nazoratni kuchaytirishi ta’kidlanadi. Shu bilan birga, fiskal shaffoflik bahosi mamlakatdagi korrupsiya darajasining bahosi hisoblanmaydi.
Batafsil o‘qish → https://www.state.gov/reports/2026-fiscal-transparency-report/uzbekistan
4. O‘zbekistonda biznes uchun imtiyozlar va davlat qo‘llab-quvvatlash choralarining yagona reyestri yaratiladi
uzdaily.uz, 2026-yil 19-avgust
2026-yil 18-noyabr — Yangi qoidalar kuchga kiradigan sana.
O‘zbekistonda 2026-yil 17-avgustda Prezident tomonidan tasdiqlangan “Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari to‘g‘risida”gi qonunga kiritilgan o‘zgartirishlar doirasida biznes uchun imtiyoz va preferensiyalarning maxsus reyestri yaratiladi. Reyestrda tadbirkorlar uchun mavjud qo‘llab-quvvatlash choralari, ularning amal qilish muddati va ulardan foydalanish tartibi haqidagi ma’lumotlar jamlanadi. Reyestr Iqtisodiyot va moliya vazirligi tomonidan alohida platformada yuritiladi. Davlat qo‘llab-quvvatlash choralari qatoriga soliq va bojxona imtiyozlari, imtiyozli kreditlash, grantlar, moliyaviy subsidiyalar, infratuzilmaviy yordam va kadrlar tayyorlashni qo‘llab-quvvatlash kiradi. Choralar tarmoqlar, faoliyat yo‘nalishlari va hududlar kesimida teng shartlarda taqdim etiladi, imtiyoz berishni asossiz rad etish yoki undan foydalanishga to‘sqinlik qilish taqiqlanadi. Subsidiyalar yashil texnologiyalarni joriy etish, turizm, ta’lim va sog‘liqni saqlashni rivojlantirish, korxonalarni muhandislik infratuzilmasiga ulash, ijtimoiy tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash va yashirin iqtisodiyotni qisqartirishga yo‘naltirilishi mumkin.
5. Vyetnam tashqi savdoni tezlashtirish uchun markazlashtirilgan bojxona rasmiylashtiruvini joriy etmoqda
vir.com.vn, 2026-yil 20-avgust
2026-yil 1-iyundan — Markazlashtirilgan bojxona rasmiylashtiruvi modeli pilot rejimda ishlamoqda.
Vyetnam import va eksport yuklarini qayta ishlashni yanada raqamli va yagona formatga o‘tkazuvchi markazlashtirilgan bojxona rasmiylashtiruvi modelini rivojlantirmoqda. Tizim jo‘natmalarni qayta ishlash vaqtini qisqartirish, biznes va bojxona organlari o‘rtasidagi bevosita aloqalar sonini kamaytirish va tartib-taomillar shaffofligini oshirishga qaratilgan. Pilot model 2026-yil 1-iyunda Xayfonni qamrab oluvchi III hudud bojxona bo‘linmasida ishga tushirilgan. Ayrim operatsiyalar, jumladan ayrim toifadagi yuklarni rasmiylashtirish chegara punktlaridagi bojxona bo‘linmalari vakolatida qolmoqda. Markazlashtirish bojxona rasmiylashtiruvi muddatlarini qisqartirish, ma’muriy yukni kamaytirish va savdoni yanada raqamlashtirishga xizmat qilishi kutilmoqda. Vyetnam ushbu islohotni tashqi savdo oqimlarini boshqarishning yanada samarali va shaffof tizimiga o‘tishning bir qismi sifatida ko‘rmoqda.
6. Jahon banki yuqori investor talabi fonida 4 mlrd dollarlik yetti yillik obligatsiyalarni joylashtirdi
worldbank.org, 2026-yil 18-avgust, Bozorlar kutish holatida: bitkoin keskin tebranayotgan bir paytda investorlar ishonchliroq boshpana izlamoqda
4 MLRD AQSh DOLLARI — 7 yillik barqaror rivojlanish obligatsiyalari chiqarilish hajmi.
Jahon banki 4 mlrd AQSh dollari miqdoridagi 7 yillik barqaror rivojlanish obligatsiyalarini joylashtirdi. Investorlar talabi taklifdan ancha yuqori bo‘lib, buyurtmalar hajmi 11 mlrd dollardan oshdi. Joylashtirishda 150 dan ortiq investor, jumladan banklar, markaziy banklar va rasmiy muassasalar hamda aktivlarni boshqaruvchi kompaniyalar ishtirok etdi. Obligatsiya yiliga 4,5 foizlik kupon stavkasini taklif qiladi, to‘lovlar yiliga ikki marta amalga oshiriladi va obligatsiya 2033-yil 25-avgustda so‘ndiriladi. Ushbu emissiya Jahon bankining yangi moliyaviy yildagi ilk dollar benchmarki va 2026-yildagi dollarda belgilangan qat’iy stavkali ikkinchi taklifi bo‘ldi. Investorlarning eng katta ulushi banklar va korporativ sektorga to‘g‘ri keldi — 43 foiz, markaziy banklar va rasmiy muassasalar 30 foizni, aktivlarni boshqaruvchilar, sug‘urta va pensiya fondlari esa 27 foizni tashkil etdi. Geografik jihatdan Yevropa, Yaqin Sharq va Afrika 42 foiz bilan yetakchilik qildi, Amerika 38 foiz, Osiyo esa 20 foizni tashkil etdi. Jahon banki bahosiga ko‘ra, yuqori talab investorlarning uning moliyaviy barqarorligiga va barqaror rivojlanish loyihalari uchun kapital jalb qilish qobiliyatiga bo‘lgan ishonchini aks ettiradi.
7. YTTB va Al Mansour Bank for Investment Iroqda savdoni moliyalashtirishni kengaytirmoqda
ebrd.com, 2026-yil 18-avgust, YTTB va Al Mansour Bank for Investment bitimi
75 MLN AQSh DOLLARI — Al Mansour Bank for Investment uchun savdo moliyalashtirish limiti.
Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki Al Mansour Bank for Investment bankiga 75 mln AQSh dollarigacha savdo moliyalashtirish limitini taqdim etadi. Mablag‘lar import va eksport operatsiyalarini qo‘llab-quvvatlash hamda Iroq kompaniyalari, jumladan kichik va o‘rta biznesning xalqaro moliyalashtirishdan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirishga yo‘naltiriladi. Moliyalashtirish YTTBning Savdoga ko‘maklashish dasturi doirasida taqdim etiladi va transchegaraviy operatsiyalardagi siyosiy hamda tijorat xatarlarini qoplashga yordam beruvchi kafolatlar va pul avanslarini o‘z ichiga oladi. Bitim Al Mansour Bankka korrespondent banklar tarmog‘ini kengaytirish va xalqaro bank xizmatlari cheklangan Iroqda savdo moliyalashtirish imkoniyatlarini oshirishga ham yordam beradi. Moliyaviy ko‘makdan tashqari, YTTB bankka savdo moliyalashtirish sohasidagi salohiyatini mustahkamlash uchun maslahat va treninglardan iborat texnik yordam ko‘rsatadi. Bu Iroq kompaniyalarining xalqaro savdoda faolroq ishtirok etishiga va mamlakatning jahon bozorlari bilan aloqalarini mustahkamlashga yordam berishi kutilmoqda.
8. OTB Turkiyada energiya xavfsizligini mustahkamlash va toza energetikani rivojlantirish uchun lizing kompaniyasi bilan ilk bitimni imzoladi
adb.org, 2026-yil 18-avgust, Quyosh botishidagi shamol turbinalari va energetika infratuzilmasi — toza energetikaga o‘tish ramzi
50 MLN AQSh DOLLARI — Yapı Kredi Leasingga taqdim etiladigan moliyalashtirish hajmi.
Osiyo taraqqiyot banki Turkiyadagi moliyaviy lizing kompaniyasi bilan ilk kelishuvini imzolab, qayta tiklanuvchi energetika, energiya samaradorligi va ekologik toza sanoat loyihalarini moliyalashtirishni kengaytirish uchun 50 mln AQSh dollari ajratdi. Bitim OTBning xususiy biznes investitsiyalarini moliyalashtirishda muhim rol o‘ynaydigan Turkiya lizing sektori bilan birinchi operatsiyasi bo‘ldi. Mablag‘lar quyosh, shamol va geotermal energetika uskunalari, elektromobillar va quvvatlash infratuzilmasi, shuningdek energiya tejamkor sanoat uskunalarini moliyalashtirishga yo‘naltiriladi. Moliyalashtirishning qariyb 15 foizi “ekologik rivojlanish” loyihalariga, jumladan plastikni qayta ishlash, oqova suvlarni tozalash, biologik parchalanadigan qadoqlar ishlab chiqarish va baliqchilik sohasi uskunalariga sarflanadi. OTB bahosiga ko‘ra, loyiha Turkiyaning energetik xavfsizligini mustahkamlash, past uglerodli iqtisodiyotga o‘tishni tezlashtirish va kompaniyalarning barqaror moliyalashtirishdan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirishga yordam beradi.
9. Tailand ishlab chiqarish sektori onalikni himoya qilish va mehnat xavfsizligini kuchaytirmoqda
ilo.org, 2026-yil 19-avgust, Chonburi, Tailand
50 dan ortiq — Korxona onalikni himoya qilishni yaxshilash va yanada xavfsiz hamda inklyuziv ish joylarini yaratish dasturida qatnashmoqda.
Tailandning ishlab chiqarish sektori Yaponiya hukumati ko‘magida amalga oshirilayotgan Xalqaro mehnat tashkiloti (XMT) tashabbusi doirasida xodimlarni himoya qilishning yangi standartlarini joriy eta boshladi. Dastur 50 dan ortiq korxona, davlat organlari, ish beruvchilar va kasaba uyushmalari vakillarini mehnat sharoitlarini yaxshilash, ishlab chiqarish xavfsizligini oshirish va xalqaro mehnat standartlariga rioya etishni kuchaytirish uchun birlashtiradi. Loyihaning asosiy yo‘nalishlaridan biri onalikni himoya qilishni kuchaytirishdir. Kompaniyalar homilador xodimlar va yosh onalar uchun xavfsizroq mehnat sharoitlarini yaratish, ishga qabul qilishda va bola parvarishi ta’tilidan qaytgandan keyin kamsitishning oldini olish, shuningdek xodimlarning ijtimoiy himoya mexanizmlaridan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish uchun ichki kadrlar siyosatini qayta ko‘rib chiqmoqda. Shu bilan birga, korxonalar ish joyidagi zo‘ravonlik va tazyiqning oldini olish choralarini joriy etmoqda va mehnatni muhofaza qilish boshqaruv tizimini takomillashtirmoqda. Tashabbus Tailand ishlab chiqaruvchilarining jahon bozoridagi raqobatbardoshligini oshirishga ham qaratilgan. Xalqaro ijtimoiy va mehnat standartlariga rioya etish global xaridorlar va xalqaro kompaniyalar uchun tobora muhim talabga aylanmoqda. Shu sababli mehnat sharoitlarini yaxshilash korxonalarga xalqaro ta’minot zanjirlaridagi mavqeini mustahkamlash, biznes barqarorligini oshirish va kadrlar bilan bog‘liq xatarlarni kamaytirish imkonini beradi.
10. Vyetnam yirik korxonalarni riskka asoslangan soliq ma’muriyatchiligiga o‘tkazishni rejalashtirmoqda
vir.com.vn, 2026-yil 18-avgust, Le Long, Soliq departamenti bosh direktorining o‘rinbosari
400 dan ortiq — Yirik korxona ixtisoslashtirilgan soliq bo‘linmasi boshqaruvida.
Vyetnam soliq boshqarmasi XVJ ekspertlari bilan birgalikda yirik korxonalarni ma’muriylashtirish tizimini soliq qonunchiligiga rioya etish xatarlarini boshqarishga urg‘u bergan holda isloh qilishni ko‘rib chiqmoqda. Alohida yondashuv zarurati yirik soliq to‘lovchilar xatarlari ro‘yxatdan o‘tish, deklaratsiya topshirish va soliq to‘lashdan tashqariga chiqib, soliq majburiyatlarini aniqlash, transfert narxlash va bog‘liq tomonlar bilan operatsiyalarni ham qamrab olishi bilan bog‘liq. Ixtisoslashtirilgan soliq bo‘linmasi hozirda 393 ta korxonani, jumladan yirik korporatsiyalar, davlat guruhlari, xorijiy investitsiyali kompaniyalar va ayrim ixtisoslashgan tarmoqlar korxonalarini bevosita ma’muriylashtiradi. Ushbu guruh mamlakat ichki soliq tushumlarining qariyb 25 foizini ta’minlaydi. Yirik soliq to‘lovchilar murakkab mulkchilik tuzilmasi, transchegaraviy operatsiyalar va raqamli iqtisodiyotning yangi biznes modellaridan foydalanishi bilan ajralib turadi. Islohot doirasida soliq organlari asosan tekshiruvga tayangan yondashuvdan soliq xatarlarini erta aniqlash va soliq to‘lovchilarni talabga rioya qilish darajasiga qarab differensial boshqarishga o‘tishni rejalashtirmoqda. XVJ ixtisoslashtirilgan bo‘linmaning tashkiliy tuzilmasi, jarayonlari va kadrlar resurslarini baholash, xalqaro amaliyot bilan tafovutlarni aniqlash hamda maqsadli operatsion model va islohotlar rejasini ishlab chiqishni taklif etdi.
Izohlar
Hozircha izohlar yo'q